Vrije tijd voor kinderen met een ouder in detentie - Generatie 2030
Het recht op vrije tijd staat voor veel kinderen en jongeren onder druk, en dat geldt in het bijzonder voor kinderen en jongeren die in contact komen met justitie. Wat betekent vrije tijd voor hen wanneer ze niet zomaar naar buiten kunnen? Hoe zorg je voor kwalitatieve en betekenisvolle vrije tijd in een gevangenis of een gemeenschapsinstelling? En wat als je zelf als kind opgroeit met een ouder in detentie?
Deze vragen vormden de leidraad voor de sessie 'Hoe waarborg je vrije tijd voor jongeren in contact met justitie?' op het congres "Generatie 2030" dat de Ambrassade op 18 november 2025 organiseerde. Samen met Joyce en Tine van Buitenfamilies vzw namen we de deelnemers mee in de noden van kinderen en jongeren met een ouder in detentie en welke uitdagingen wij daar nog bij zien. Net zoals het leven van deze kinderen en jongeren zich zowel binnen als buiten de muren afspeelt, kunnen de uitdagingen ook zo opgesplitst worden: waar moet werk van gemaakt worden binnen de muren, wat moeten we daarbuiten aanpakken? We gingen met de deelnemers uit verschillende sectoren en organisaties in gesprek.
4 uitdagingen binnen de muren
1A. Meer organisaties en meer middelen voor kinderbezoeken.
Gevangenissen zijn verplicht kinderbezoeken aan te bieden, maar hoe, hoeveel en wat is niet gedefinieerd. Er zijn zeer grote lokale verschillen. Op vele plekken is er een tekort aan vrijwilligers en/of een tekort aan ondersteuning voor deze vrijwilligers om kwalitatieve kinderbezoeken te organiseren. Jonge Helden is momenteel de enige jeugdwerkspeler die specifiek inzet op deze vorm van vrije tijd voor deze doelgroep. Enkele andere vzw's met bvb. meer focus op opvoedingsondersteuning doen dit ook. Er is nood aan meer spelers.
1B. Alternatieve invulling kinderbezoeken
De focus van Jonge Helden is creatief en spel. Knutselen sluit vaak makkelijk aan bij de context van kinderbezoeken (aan tafel in bezoekzaal), maar werkt niet voor elk kind. Er is nood aan alternatieve vormen van contact zoals sport, workshops...
1C. Meer aansluiting bij leefwereld van jongeren
Samenhangend met meer alternatieve vormen van kinderbezoek: jongeren voelen zich vaak niet aangesproken door het aanbod en/of de context van tafelbezoeken. Er is nood aan meer participatie van deze jongeren aan de invulling van bezoeken aan hun gedetineerde ouder.
1D. Kindvriendelijk en participatief beleid
Een algemeen zeer. Er wordt te weinig geluisterd naar de stem van kinderen en jongeren. Zij kunnen nochthans zeer waardevolle input geven over hoe met hun noden rekening gehouden kan worden in gevangenissen. Zo werken wij sinds vorig jaar samen met studenten van AP-hogeschool aan een participatief traject in de gevangenis van Beveren, met heel enthousiaste gezinnen.
4 uitdagingen buiten de muren
2A. Ruimte om écht kind te kunnen zijn.
Deze kinderen nemen soms al zeer jong een zorgende rol op, wat voor velen niet makkelijk los te laten is in de context van vrije tijd. Er is nood aan meer begeleiders die zich hiervan bewust zijn en expliciet inzetten op ruimte om te spelen.
2B. Ontzorging familie
Druk, geen mentale ruimte, financiële problemen...deze factoren zorgen ervoor dat vrije tijd niet hoog op de prioriteitenlijst staat binnen gezinnen met een ouder in detentie. Er is nood aan meer organisaties die inzetten op ontzorging van de familie.
2C. Stigmatisering en taboe wegwerken
Hoe vaak weet de omgeving van het kind dat één van de ouders in detentie zit? En als het geweten is, is er soms stigmatisering of uitsluiting van deze kinderen. Er is nood aan een richtlijn voor organisaties, bijvoorbeeld jeugdwerkingen, om dit thema bespreekbaar te maken, individueel en als groep.
2D. Inclusief versus exclusief aanbod
Deze kinderen en jongeren hebben enerzijds nood aan 'lotgenoten' én aan opgenomen worden in de grote groep. Aan beide vormen is er een tekort aan activiteiten en/of ondersteuning.
